Πένθος και παιδιά: Πώς νιώθουν σε κάθε ηλικία και πώς να τα βοηθήσεις

 

 

 

 

mother-and-daughter-smiling

Με τραγωδίες να συμβαίνουν παντού στον κόσμο, τα παιδιά συχνά εκτίθενται στην απώλεια ζωής χωρίς να είναι δυνατό να προστατευθούν από αυτή την πραγματικότητα και ούτε θα πρέπει να προσπαθήσει για κάτι τέτοιο ο γονιός. Τα παιδιά θρηνούν και οι ενήλικες πρέπει να τα βοηθήσουν ν”  αντιμετωπίσουν την θλίψη τους.

Οι τύποι της απώλειας
Η φυσική απώλεια ενός ατόμου είναι η πρωταρχική απώλεια που βιώνει ένα παιδί. Ο θάνατος όμως δεν είναι μόνο η απώλεια της φυσικής παρουσίας ενός ατόμου. Δευτερεύουσες απώλειες ή αλλαγές επηρεάζουν το παιδί με σημαντικούς τρόπους που περιλαμβάνουν:

  • Την απώλεια και την αλλαγή του εαυτού: Τα άτομα ορίζονται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Η ταυτότητα, η αυτοπεποίθηση, η αίσθηση και η κατανόηση της φυσικής υγείας, η προσωπικότητα του ατόμου και ο ρόλος του ατόμου στην οικογένεια μπορεί ν” αλλάξουν από ένα θάνατο.
  • Την απώλεια και την αλλαγή της ασφάλειας: Η αίσθηση της συναισθηματικής και σωματικής ασφάλειας συχνά κλονίζεται. Επιπλέον, η αλλαγή στην οικονομική ασφάλεια και στον τρόπο ζωής μπορεί να είναι κάτι που θα επακολουθήσει και θα έχει συνέπειες σε διάφορες πτυχές της ζωής ενός ατόμου που επηρεάζεται από την απώλεια.
  • Την απώλεια και την αλλαγή του νοήματος: Μια αναδιάρθρωση και επαναξιολόγηση των στόχων και των ονείρων δεν είναι ασυνήθιστη. Επιπλέον, τα παιδιά και οι έφηβοι μπορεί να επανεξετάσουν και ν” αμφισβητήσουν την πίστη τους ή ακόμη και την επιθυμία τους να ζήσουν καθώς και την ικανότητα τους να ξαναβρούν την αίσθηση της χαράς.

Παράγοντες που επηρεάζουν την βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη προσαρμογή
Είναι πολλοί οι παράγοντες που επηρεάζουν την προσαρμογή ενός παιδιού στον θάνατο. Αυτοί περιλαμβάνουν:

  • Τον τρόπο του θανάτου. Κάθε θάνατος είναι μια επώδυνη εμπειρία που αλλάζει την ζωή. Όμως όταν ένας θάνατος επέλθει μετά από μια μακρά ασθένεια , η οικογένεια έχει την ευκαιρία να προετοιμαστεί, να συμμετέχει και να μπορέσει ίσως να έχει και κάποια ψυχολογική υποστήριξη. Το σοκ ενός ξαφνικού θανάτου μπορεί να κάνει πολύ πιο δύσκολο το να γίνει αποδεκτός, πράγμα που οδηγεί σε μια ποικιλία συναισθημάτων. Σε κάποιες περιπτώσεις όπως στην αυτοκτονία, στον φόνο, στο AIDS, ή στο θάνατο λόγω υπερβολικής δόσης ναρκωτικών ουσιών, υπάρχει ένα αίσθημα ντροπής που περιπλέκει την θλίψη και το πένθος.
  • Η σωματική και συναισθηματική λειτουργία του γονέα/ενήλικα που επιβιώνει. Τα παιδιά αντιδρούν στην ανταπόκριση των γονιών τους. Εάν η θλίψη και η λύπη κατακλύσουν ένα γονέα, το παιδί μπορεί να φοβηθεί από αυτή την έντονη συγκίνηση. Ομοίως, ένας γονέας ο οποίος είναι σε άρνηση μπορεί να προκαλέσει σύγχυση ή να περιορίσει την έκφρασή της θλίψης του παιδιού . Επιπλέον, ένα παιδί μπορεί να επηρεαστεί από τη φυσική ή συναισθηματική διαθεσιμότητα ενός γονέα.
  • Τα δημογραφικά χαρακτηριστικά του παιδιού και της οικογένειας, όπως η ηλικία, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση κλπ. Η ικανότητα των παιδιών να κατανοήσουν την πλήρη έννοια του θανάτου περιορίζεται από την ηλικία τους και τη γνωστική κατανόηση του θανάτου. Οι οικογένειες μπορεί επίσης να είναι λιγότερο ή περισσότερο περιορισμένες στη δυνατότητά τους να έχουν πρόσβαση σε βοήθεια για άμεσες και μακροπρόθεσμες ανάγκες.
  • Τη προσωπικότητα και ιδιοσυγκρασία του παιδιού. Τα παιδιά έχουν το δικό τους τρόπο με τον οποίο λειτουργούν και αντιμετωπίζουν τα πράγματα. Ένα επιφυλακτικό ή αγχώδες παιδί μπορεί να είναι πιο φοβισμένο για για κάποιο χρονικό διάστημα και ένα παιδί που είναι πρακτικό μπορεί να καταπιαστεί γρήγορα με το ν” αποκατασταθεί η ρουτίνα.
  • Τους παράγοντες κινδύνου που προϋπάρχουν όπως μια ψυχική ασθένεια, προβλήματα μάθησης ή κοινωνικά προβλήματα. Τα παιδιά που έχουν άλλα προβλήματα μπορεί να μην έχουν την ικανότητα ν” αντιμετωπίσουν μια απώλεια. Μπορεί να έχουν περισσότερη δυσκολία στην κατανόηση ή στη διαχείριση των αλλαγών στη ζωή τους ή μπορεί να έχουν φτωχές κοινωνικές δεξιότητες ή τεταμένες κοινωνικές σχέσεις με τους συμμαθητές τους, πράγμα που καθιστά πιο δύσκολο για εκείνα να επωφεληθούν από την υποστήριξη φίλων.
  • Τη δομή της οικογένειας, τη λειτουργία και τις σχέσεις. Όλες οι οικογένειες λειτουργούν με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Αυτές που έχουν ένα ανοιχτό σύστημα επικοινωνίας και δυνατή δομή θα παρέχουν παρηγοριά και ασφάλεια στα παιδιά. Οι τεταμένες σχέσεις, οι καβγάδες, οι υπάρχουσες αντιπάθειες ή οι συγκρούσεις μπορεί να επηρεάσουν τη δυνατότητα της οικογένειας να ενωθεί.
  • Την ποιότητα της προηγούμενης σχέσης. Ο τύπος της σχέσης που είχαν δυο άτομα πριν από τον θάνατο επηρεάζει το πως αισθάνεται ο επιζών την απώλεια και πως ανακάμπτει συναισθηματικά. Τα αδέλφια που τσακώνονταν μέσα στα συνηθισμένα πλαίσια, μπορεί να νιώσουν την απώλεια ενός συντρόφου στο παιχνίδι αλλά μπορεί επίσης να νιώσουν μετάνοια και τύψεις. Ομοίως ένας έφηβος που κάνει την επανάσταση του, μπορεί να νιώσει τύψεις για τα άσχημα λόγια που είπε στον γονέα του σε μια στιγμή θυμού.
  • Τις συνεχείς πιέσεις όπως οικονομικά προβλήματα, δύσκολες συνθήκες διαβίωσης, διαζύγιο ή ασθένεια. Άλλα σημεία πίεσης που ήδη υπάρχουν, μπορούν να κάνουν την προσαρμογή στο θάνατο πιο περίπλοκη και να προκαλέσουν στο παιδί και στην οικογένεια, αισθήματα απόγνωσης και αδυναμίας. Κάποιες καταστάσεις, όπως το διαζύγιο ή μια ασθένεια ενός άλλου μέλους της οικογένειας μπορούν επίσης να επηρεάσουν την ικανότητα κάποιου ν” αντιμετωπίσει την απώλεια και να προκαλέσουν την αίσθηση της ματαιότητας ή της έλλειψης ασφάλειας.
  • Υπηρεσίες υποστήριξης και παρέμβασης που είναι διαθέσιμες πριν και μετά τον θάνατο.Επειδή ένα παιδί θα νιώσει ότι κάτι λείπει μετά τον θάνατο, βοηθάει το να έχει ανθρώπους τους οποίους γνωρίζει και με τους οποίους μπορεί να μιλήσει για να γεμίσει αυτό το κενό. Το παιδί μπορεί να στραφεί σε έναν σύμβουλο που εμπιστεύεται ή σε κάποιον άλλο άνθρωπο από το περιβάλλον του (έναν προπονητή, ένα δάσκαλο, έναν ιερέα.) Μερικά παιδιά μπορεί να δυσκολευτούν ν’αποκτήσουν προσωπικούς δεσμούς με κάποιο καινούριο άτομο. Όμως αν δεν μπορούν να βασιστούν στην υποστήριξη που ήδη υπάρχει, μπορούν να βοηθηθούν με το να καθορίσουν ένα συγκεκριμένο άτομο για να καλύψει αυτό το ρόλο.

Αντιδράσεις: Αναμενόμενες και εκφρασμένες
Μπορείς να περιμένεις συγκεκριμένες αντιδράσεις από τα παιδιά πάνω στο θέμα της αντιμετώπισης ενός θανάτου. Ο φόβος, ο θυμός, η λύπη και οι τύψεις τους έχουν άμεση σχέση με:

  • την ικανότητα τους να κατανοήσουν την κατάσταση
  • την ανησυχία για τη σωματική και συναισθηματική ευεξία των άλλων
  • την επιθυμία να προστατέψουν εκείνους που ζουν
  • τις αντιδράσεις για τις αλλαγές στη ζωή στο σπίτι
  • τις αλλαγές στους ρόλους και τις προσδοκίες
  • το αίσθημα διαφορετικότητας, μοναξιάς, απομόνωσης
  • το αίσθημα της αδικίας
  • την έννοια σχετικά με την φροντίδα τους και το μέλλον

Τα παιδιά εκφράζουν τη θλίψη τους με:

  • τη συμπεριφορά
  • τα συναισθήματα
  • τις φυσικές αντιδράσεις
  • τις σκέψεις

Υπάρχουν κάποιοι προβλέψιμοι τρόποι με τους οποίους τα παιδιά κατανοούν και αντιδρούν στον θάνατο σε διάφορες ηλικίες όπως είναι οι εξής:

 

Βρέφη και παιδιά κάτω των 3 ετών
Τα πολύ νεαρά παιδιά δεν μπορούν να κατανοήσουν ιδιαίτερα την αιτία ή το αμετάκλητο του θανάτου. Είναι πιο πιθανό ν” αντιδράσουν στον χωρισμό τους από ένα σημαντικό πρόσωπο και στις αλλαγές στον άμεσο κόσμο τους. Τα μικρά παιδιά εκφράζουν περιέργεια σχετικά με το πού πηγαίνουν τα πράγματα και απολαμβάνουν τα παιχνίδια με την εξαφάνιση και επανεμφάνιση πραγμάτων. Η αγωνία τους για τις αλλαγές στο περιβάλλον τους μετά από ένα θάνατο εκδηλώνονται με:

  • κλάμα
  • αναζήτηση
  • αλλαγές στον ύπνο και στις διατροφικές συνήθειες.

Παιδιά από 3-5 ετών
Με τη γλώσσα και τη μάθηση έρχεται το ενδιαφέρον για τον κόσμο και τα παιδιά αυτής της ηλικίας είναι γεμάτα ερωτήματα, που επαναλαμβάνονται συχνά. Προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τις νεοαποκτηθείσες πληροφορίες. Ένα 4χρονο που έχει μπει στο αεροπλάνο για πρώτη φορά κοιτά έξω από το παράθυρο και ρωτά «Είμαστε στον ουρανό; – πού είναι όλοι οι άνθρωποι;»  Τα παιδιά επικεντρώνονται στις λεπτομέρειες του θανάτου και μπορεί να προσωποποιούν την εμπειρία, ίσως επειδή αντιλαμβάνονται λανθασμένα ότι εκείνα είναι η αιτία. Για εκείνα, ο θάνατος μπορεί να σημαίνει να ζει κανείς υπό άλλες συνθήκες, οπότε αν και ένα παιδί μπορεί να έχει δει κάποιο άτομο να το θάβουν κατά τη διάρκεια της κηδείας, μπορεί να εκφράσει την ανησυχία ότι εκείνο το άτομο μπορεί να πεινάσει.

Σε αυτή την ηλικία ο θάνατος εξισώνεται με την τιμωρία. Τον βλέπουν ως κάτι που μπορεί ν” αναιρεθεί, το να είναι κάποιος νεκρός σημαίνει απλά ότι είναι ακίνητος ενώ το να ζει σημαίνει ότι κινείται όπως π.χ. όταν παίζουν κλέφτες και αστυνόμους. ν κάποιο από τα παιδιά «πυροβοληθεί» μέσα στο παιχνίδι, απλά το να σταθεί πάλι στα πόδια του σημαίνει ότι ζει και πάλι. Τα παιδιά αυτής της ηλικίας δείχνουν ότι είναι λυπημένα, θυμωμένα, φοβισμένα ή ανήσυχα με:

  • ξεσπάσματα, καβγάδες
  • κλάμα
  • προσκόλληση
  • επιστροφή σε προηγούμενες συμπεριφορές (όπως εφιάλτες, ενούρηση, ο θηλασμός του αντίχειρα)
  • φόβους χωρισμού
  • μαγική σκέψη ότι το άτομο μπορεί να επανεμφανιστεί
  • ενεργώντας και μιλώντας σαν το πρόσωπο είναι ακόμη ζωντανό

Παιδιά από 6-9 ετών
Τα παιδιά αυτής της ηλικίας έχουν και το λεξιλόγιο και την δυνατότητα να κατανοήσουν απλές έννοιες όπως τα μικρόβια και οι ασθένειες. Υπάρχει ακόμα ένα ενδιαφέρον για τις λεπτομέρειες ως ένας τρόπος να οργανώνουν τις πληροφορίες. Όταν ένα 6χρονο παιδί ερωτήθηκε τι συμβαίνει όταν κάποιος πεθαίνει, εκείνο απάντησε, «ένα ειδικό αμάξι έρχεται και τον παίρνει, ένα αμάξι που δεν έχει πίσω κάθισμα.» Έχουν μια αίσθηση της σημασίας και των παραγόντων που βοηθούν στην προσωπική υγεία και ασφάλεια. Όμως τα συναισθήματα τους και η κατανόηση τους μπορεί να μην συμφωνούν. Γι” αυτό βλέπουμε ότι πιστεύουν ότι η δύναμη της σκέψης τους μπορεί να προκαλέσει να συμβούν άσχημα πράγματα. Επίσης, προσωποποιούν τον θάνατο, τον σκέφτονται σαν τον «μπαμπούλα» που παίρνει ανθρώπους.Τα παιδιά αυτής της ηλικίας είναι πιο πιθανό να εκδηλώσουν τα συναισθήματα τους με:

  • θυμό
  • άρνηση
  • ευερεθιστότητα
  • αυτο-ενοχοποίηση
  • διακυμάνσεις στη διάθεση
  • απόσυρση
  • επανεμφάνιση συμπεριφορών που είχαν ξεπεραστεί
  • προβλήματα στο σχολείο, όπως αποφυγή, την μαθητικές δυσκολίες, έλλειψη συγκέντρωσης

Παιδιά από 9-12 ετών
Από την ηλικία των 9 ή 10 ετών τα παιδιά έχουν αποκτήσει μια πιο ώριμη κατανόηση του θανάτου. Ξέρουν ότι είναι κάτι μόνιμο, δεν μπορεί ν” ανατραπεί, ότι όταν κάποιος πεθάνει το σώμα του δεν λειτουργεί πια, ότι θα συμβεί σε όλους αργά ή γρήγορα και ότι θα συμβεί κάποια μέρα και σ” εκείνα. Αυτή η ενήλικη κατανόηση μπορεί να συνοδεύεται από αντιδράσεις όπως, ένα αίσθημα ευθύνης, διαφορετικότητας, μια προστατευτικότητα προς αυτούς που έχουν επηρεαστεί, σκέψεις ότι κάποια συναισθήματα είναι παιδιάστικα ή ότι πρέπει να φανεί δυνατός/δυνατή. Οι πιο συνηθισμένες αντιδράσεις είναι:


  • κλάμα
  • επιθετικότητα
  • νοσταλγία
  • αγανάκτηση
  • απομόνωση, απόσυρση
  • διαταραχές του ύπνου
  • καταπιεσμένα συναισθήματα
  • ανησυχία για τη σωματική υγεία
  • ακαδημαϊκά προβλήματα ή η πτώση των ακαδημαϊκών επιδόσεων

Παιδιά προεφηβικής και εφηβικής ηλικίας
Οι έφηβοι μπορούν ξεκάθαρα να καταλάβουν την σημασία του θανάτου και οι αντιδράσεις τους είναι άμεσα συνδεδεμένες με την ανάπτυξη τους. Καθώς παλεύουν προς την ανεξαρτησία, μπορεί να νιώθουν αγανάκτηση και αβεβαιότητα για τον ίδιο τους τον εαυτό αλλά παρόλ’αυτά να νιώθουν πίεση για να υιοθετήσουν τον ρόλο του ενήλικα. Βλέπουν το μέλλον και αναρωτιούνται για την δική τους θνησιμότητα, διερωτώνται με «τι και αν;», σκέφτονται τους τρόπους με τους οποίους η ζωή τους έχει αλλάξει για πάντα, ή πόσο διαφορετικά θα είναι κάποια γεγονότα στη ζωή τους πλέον, όπως η αποφοίτηση ή ο γάμος τους. Μπορεί να φοβούνται να εκφράσουν τα δυνατά συναισθήματα τους και έτσι μπορεί αυτά ν” αντικαθίστανται με την επανάσταση. Συχνές αντιδράσεις μπορεί να είναι:

  • το μούδιασμα
  • ο θυμός
  • η δυσαρέσκεια
  • το άγχος
  • η ενοχή
  • το αίσθημα αυξημένης ευθύνης
  • η αυτο-συμμετοχή
  • οι ριψοκίνδυνες συμπεριφορές
  • η αποφυγή των συναισθημάτων
  • η απόσταση
  • ο φόβος του θανάτου
  • οι αλλαγές στην όρεξη και τον ύπνο
  • τα σωματικά προβλήματα
  • η ακαδημαϊκή παρακμή ή απάθεια

Πότε ν' αναζητήσεις βοήθεια

Τα παιδιά και οι έφηβοι κινδυνεύουν περισσότερο από προβλήματα προσαρμογής τον πρώτο χρόνο μετά την απώλεια, με το 10-15%  να κινδυνεύει από προβλήματα, κατά πάσα πιθανότητα από κάποια μορφή κατάθλιψης. Πιστεύεται ότι η πλειοψηφία των παιδιών και των εφήβων προσαρμόζεται συναισθηματικά και επανέρχεται σε υγιής ρυθμούς στο σχολείο, το σπίτι και τους φίλους μέσα σε ένα χρόνο.

Όμως, κάποια παιδιά εκδηλώνουν πιο σημαντικά προβλήματα τα οποία απαιτούν την συνδρομή ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας. Κάποια προβλήματα μπορεί να προκύψουν ακόμα και μετά από 2 ή περισσότερα χρόνια καθώς το παιδί έρχεται αντιμέτωπο με νέες προκλήσεις στην ανάπτυξη του και έχει ν” αντιμετωπίσει καινούριες αλλαγές στη ζωή του. Ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, την κατάσταση, την ένταση, την συχνότητα και τα διαφορετικά συμπτώματα, λόγοι ανησυχίας θα μπορούσαν να είναι:

 

  • η μακροχρόνια άρνηση ή / και αποφυγή του θέματος, έλλειψη αναγνωρισμένης αντίδρασης στην απώλεια
  • η αλλαγή ή / και διαταραχές τον ύπνο, την όρεξη, το βάρος
  • οι παρατεταμένες περίοδοι θλίψης, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, αίσθημα απελπισίας και απόγνωσης, ανικανότητα να ζήσει στιγμές χαράς, βαθιά αίσθηση κενού
  • τα αόριστα και γενικευμένα αισθήματα ενοχής και κατάθλιψης, παρά τη θλίψη που συνδέεται με το θάνατο
  • η αδυναμία ν” ανταποκριθεί στην παρηγοριά, απόρριψη της στήριξης
  • η σκόπιμη απομόνωση από τους φίλους, απώλεια της κοινωνικότητας
  • η αδυναμία ύπνου, απώλεια της όρεξης, παρατεταμένος φόβος μοναξιάς
  • οι παρατεταμένες και όχι παροδικές σωματικές ενοχλήσεις
  • το να δρα σαν νεότερης ηλικίας από την πραγματική για μια παρατεταμένη περίοδο
  • τα καταστροφικά ξεσπάσματα
  • οι ενδείξεις ευφορίας χωρίς εναύσματα
  • το να είναι επιρρεπές σε ατυχήματα
  • η ανάρμοστη / παράνομη συμπεριφορά
  • η μείωση των σχολικών επιδόσεων, η άρνηση να πάει σχολείο
  • οι επίμονες ανησυχίες για το δικό του θάνατο ή την ασθένεια ενός ατόμου
  • η υπερβολική θλίψη, δυσκολία στο κλάμα ή στον έλεγχο του κλάματος
  • το να δρα ή να μιμείται το άτομο που έχει πεθάνει
  • οι επανειλημμένες δηλώσεις σχετικά με την πρόθεσή του να πάει να συναντήσει το άτομο που πέθανε, πράγμα που υποδηλώνει την πρόθεση του να προκαλέσει αυτο-τραυματισμό και όχι ότι είναι μια απλή επιθυμία να επανενωθεί με εκείνον/εκείνη.

 

Τρόποι αντιμετώπισης
Γνωρίζουμε ότι τα παιδιά, καθώς και οι ενήλικες, θρηνούν με τον δικό τους τρόπο , ότι τα συναισθήματα αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου και ότι η διαδικασία πένθους συνεχίζεται σε όλη τη ζωή. Μπορεί να υπάρξει μια ροή στα συναισθήματα και τις καταστάσεις που προκαλούν νέες σκέψεις και νέους τρόπους σκέψης σχετικά με το πρόσωπο που έχει πεθάνει και τη ζωή τους χωρίς αυτό το πρόσωπο. Αντί να θεωρούν το πένθος ως μια σειρά από στάδια που πρέπει κανείς να περάσει, το αντιλαμβάνονται ως μια εργασία που πρέπει κάποιος να διεκπεραιώσει ή να λύσει. Οι διαφορές μεταξύ ενηλίκων στο τρόπο που βιώνουν το πένθος είναι οι εξής:

  • Οι ενήλικες πρέπει ν’απόδεχτούν την πραγματικότητα της απώλειας. Τα παιδιά πρέπει να κατανοήσουν ότι το άτομο πραγματικά πέθανε: Η κατανόηση μπορεί να συνεπάγεται την πίστη ότι ο θάνατος έχει πραγματικά συμβεί, την κατανόηση των συναισθημάτων σχετικά με αυτόν και την αποδοχή των αλλαγών που τον συνοδεύουν. Ένα παιδί μπορεί να χρειαστεί ν” αποδεχτεί ότι ο μπαμπάς δεν πλέκει τα μαλλιά όσο καλά όσο η μαμά ή ότι η οικογένεια έπρεπε να βρει μια νταντά επειδή η μαμά έπρεπε ν” αρχίσει να εργάζεται για να βγάλει χρήματα όταν πέθανε ο μπαμπάς.
  • Οι ενήλικες πρέπει να ξεπεράσουν τον πόνο και την θλίψη τους. Τα παιδιά πρέπει και εκείνα ν” αντιμετωπίσουν τον πόνο της απώλειας στο παρόν μαζί με πιθανά συναισθήματα πένθους που δεν είχαν αντιμετωπιστεί, στο μέλλον. Το να βιώσουν αντί ν” αποφεύγουν τα συναισθήματα του πένθους, είναι ένα απαραίτητο βήμα για τα παιδιά. Κάνοντας το αυτό θα τους επιτρέπει να τα διαχειριστούν και να προχωρήσουν μπροστά. Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, η κατανόηση και τα συναισθήματα τους για το άτομο που πέθανε μπορεί ν” αλλάξουν. Και αυτά τα συναισθήματα τους, πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν. Συναισθήματα που δεν έχουν αντιμετωπισθεί μπορεί, ανά πάσα στιγμή, να οδηγήσουν σε σωματικά συμπτώματα και συναισθηματικές δυσκολίες ή να επανέλθουν με περισσότερη δύναμη αργότερα. Ένα παιδί μπορεί να χρειαστεί να πει στη μητέρα του ότι δεν θα γίνει ποτέ τόσο καλός παίκτης στο μπάσκετ όσο π.χ. ο μπαμπάς του που πέθανε.
  • Οι ενήλικες προσαρμόζονται στο περιβάλλον μέσα στο οποίο το άτομο που πέθανε δεν υπάρχει πια. Τα παιδιά πρέπει να συνάψουν καινούριες σχέσεις και ν” αναπτύξουν μια νέα ταυτότητα βασισμένη στην απώλεια.Η συνειδητοποίηση και η κατανόηση συμβαίνει κάθε φορά που ένας θάνατος διαμορφώνει τη ζωή με νέους τρόπους. Τα παιδιά έρχονται καθημερινά αντιμέτωπα με αλλαγές στη ρουτίνα καθώς και στις ευθύνες και στον ρόλο τους. Ο συμβιβασμός με αυτές τις αλλαγές απαιτεί ενεργό έλεγχο και όχι παθητική αποφυγή. Ενώ μια σύζυγος μπορεί να πρέπει ν” αναλάβει τα οικονομικά του σπιτιού, ένα έφηβο αγόρι μπορεί να χρειαστεί να βρει μια ημιαπασχόληση ή να στραφεί σε έναν συγγενή ή δάσκαλο, για ν” αποτελέσει ένα ανδρικό πρότυπο στη ζωή του.
  • Οι ενήλικες πρέπει συναισθηματικά, να «τοποθετήσουν» τον θανόντα σε ένα άλλο μέρος, για να προχωρήσουν. Τα παιδιά το καταφέρνουν αυτό με το να επανεξετάζουν τις σχέσεις τους και να αποκτούν μια εσωτερική αίσθηση του ατόμου. Σταδιακά, καθώς οι μέρες και οι μήνες περνούν, η έντονη συναισθηματική συγκέντρωση και τα συναισθήματα γίνονται λιγότερο έντονα καθώς η ισορροπία αρχίζει να επανέρχεται στη ζωή και ενισχύονται οι αναμνήσεις.  Υπάρχει μια επανασύνδεση της σωματικής και συναισθηματικής ενέργειας σε άλλες πτυχές της ζωής. Αυτό μπορεί να φανεί όταν ένας νεαρός έφηβος συνεχίζει να σφυρηλατεί ισχυρούς δεσμούς με συνομιλήκους του, όταν μια οικογένεια γιορτάζει τα Χριστούγεννα μαζί μιλώντας για ευτυχισμένες αναμνήσεις του παρελθόντος και όταν τα παιδιά παρηγοριούνται συνειδητοποιώντας ότι έχουν ενσωματώσει χαρακτηριστικά του γονέα που έχει πεθάνει, στη δική τους προσωπικότητα και ζωή.

 

Πως να βοηθήσεις
Τα παιδιά και οι έφηβοι μπορούν να βοηθηθούν με διάφορους τρόπους ώστε ν” αντιμετωπίσουν την θλίψη τους αλλά οι τρόποι αυτοί, θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένοι στην ηλικία του παιδιού και στην κατάσταση. Μερικά πράγματα που μπορείς να κάνεις είναι:

  • Να λες την αλήθεια. Η απόκρυψη των πληροφοριών μπορεί να προκαλέσει σύγχυση στα παιδιά, απροθυμία να στραφούν στους ενήλικες για βοήθεια και να τα κάνει ν” αμφισβητούν άλλα πράγματα που έχουν ακούσει. Καλό είναι ν” αποφύγεις άχρηστες πληροφορίες.
  • Να μιλάς με αμεσότητα και απλότητα. Χρησιμοποίησε σωστές λέξεις και λεξιλόγιο. Ενώ μπορεί αυτό να είναι δύσκολο για τους ενήλικες, το να πεις ότι κάποιος πέθανε είναι καλύτερο από το να χρησιμοποιήσεις εκφράσεις όπως «κοιμήθηκε,» «ησύχασε,» ή «έφυγε.»
  • Καθησύχασε το παιδί ότι δεν φταίει.
  • Χρησιμοποίησε σωστές εκφράσεις. Μην κρύβεις τα συναισθήματα σου. Εξήγησε τα ώστε να βοηθήσεις τα παιδιά να καταλάβουν τα δικά τους, αλλά κράτα τα πιο δυνατά και δραματικά σου συναισθήματα για άλλες στιγμές όπου θα βρίσκεσαι με άλλους ενήλικες.
  • Βρες τρόπους ώστε το παιδί να είναι ανάμεσα σε οικογένεια, αν αυτό είναι εφικτό. Το να συμμετέχει στην κηδεία με οποιονδήποτε τρόπο νιώθει άνετα, μπορεί να κάνει το παιδί ν” απομυθοποιήσει τα γεγονότα.
  • Ενθάρρυνε το παιδί να μιλήσει και να κάνει ερωτήσεις. Ανακάλυψε τι σκέφτεται και τι νιώθει το παιδί και διόρθωσε οποιαδήποτε παρανόηση ή παραπληροφόρηση
  • Να προσαρμοστείς και ν” ανταποκριθείς στον ρυθμό του παιδιού ως προς την έκφραση των συναισθημάτων. Να προσφέρεις ευκαιρίες για παρηγοριά με το να είσαι διαθέσιμος/διαθέσιμη όποτε το παιδί είναι έτοιμο ή αντιμετωπίζει κάποιο έντονο συναίσθημα.
  • Επίτρεψε και ενθάρρυνε την έκφραση των συναισθημάτων με πιο προσωπικούς τρόπους(π.χ χρήση ημερολογίου, ζωγραφική).
  • Αναγνώρισε και επιβεβαίωσε τις εκφράσεις του παιδιού. Αποδέξου την αντίδρασή του.
  • Κάνε παραπάνω από μια συζήτηση. Το ενδιαφέρον και οι ερωτήσεις ενός παιδιού σε σχέση με μια δύσκολη κατάσταση μπορεί ν” αλλάξουν με τον καιρό. Να είσαι διαθέσιμος/διαθέσιμη και να ψάξεις για στιγμές και ευκαιρίες κατά τις οποίες μπορείς να διδάξεις παραπέρα το παιδί.
  • Να παρέχεις κατανόηση, υποστήριξη και καθοδήγηση ή βοήθεια με τις σχολικές εργασίες, τις κοινωνικές υποχρεώσεις και τις δουλειές του σπιτιού.
  • Εξερεύνησε τα συναισθήματα τους σε σχέση με την κατάσταση ή τον θάνατο. Κατάλαβε τα πιστεύω τους και ότι το να έρχεσαι αντιμέτωπος με τον θάνατο μπορεί να προκαλέσει πολλά σχετικά προσωπικά συναισθήματα.
  • Συνειδητοποίησε ότι τα παιδιά μπορεί να κάνουν συγκρίσεις. Μπορεί να σχολιάσουν και να ευχηθούν τα πράγματα να ήταν όπως πριν, να συγκρίνουν το πως ήταν πριν και πως είναι μετά, να συγκρίνουν πως είναι να ζουν με τον εναπομείναντα γονέα σε αντίθεση με αυτόν που πέθανε, ή τη ζωή τους με άλλων παιδιών.
  • Μίλα και ζήτα τη βοήθεια άλλων ενηλίκων (όπως δασκάλων και συγγενών) που έχουν επαφή με τα παιδιά.
  • Να εξοικειωθείς με τις πολιτισμικές, θρησκευτικές πεποιθήσεις και πρακτικές. Το να δείξεις μια ευαίσθητα σε συγκεκριμένα τελετουργικά και έθιμα είναι σημαντικό για να κατανοήσεις πώς ν” αντιδράσεις, πώς να προσαρμόσεις την παρηγοριά, τι είναι η αναμενόμενη συμπεριφορά που πρέπει να έχεις και πώς να προετοιμάσεις και να περιλάβεις τους συμμαθητές.
  • Παρατήρησε με προσοχή τις αντιδράσεις του παιδιού στο πέρασμα του χρόνου και ότι σε ανησυχήσει να το αναφέρεις σε κάποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας.
  • Να ενθαρρύνεις και να βοηθάς το παιδί να μαζέψει πράγματα που έχουν ιδιαίτερη σημασία για εκείνο ώστε να δημιουργήσει νέες αναμνήσεις και να διατηρήσει τις παλιές.

 



 


Πηγή:singleparent.gr

Image courtesy of   David Castillo Dominici at FreeDigitalPhotos.net