«Νιώθω άσχημη»

 

mother-and-daughter-smiling

 


Το 3-6% του πληθυσμού υποφέρει από μια ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, διαταραχή της σωματικής δυσμορφίας. Συνίσταται στην ψυχολογική ενόχληση λόγω της διαφοράς ανάμεσα στην αληθινή και την ιδανική σωματική εμφάνιση. Τα σωματικά ελαττώματα για τα οποία παραπονιούνται οι ασθενείς είναι κατά βάση αποκυήματα της φαντασίας ή, αν όντως υπάρχουν, είναι μικρές ανωμαλίες για τις οποίες το άτομο τρέφει υπερβολική ανησυχία.

Αυξάνονται τα άτομα, κυρίως οι νέες κοπέλες, που ανησυχούν υπερβολικά για την εξωτερική τους εμφάνιση, παρόλο που είναι ελκυστικές ή τουλάχιστον φυσιολογικότατες. Η δυσαρέσκεια, ακόμη κι αν δεν μεταμορφώνεται σε ασθένεια, επηρεάζει αρνητικά τα συναισθήματα και την καθημερινή τους ζωή.

Ξανθιά, ψηλή, αδύνατη, η Danielle Nuty, Αγγλίδα 26 χρονών έχει όλα όσα χρειάζονται για να θεωρείται μία όμορφη κοπέλα. Παρόλα αυτά, όπως είπε στη Daily Mail, την αγγλική εφημερίδα που έκανε την ιστορία της να διαδοθεί σε όλες τις ευρωπαϊκές εφημερίδες, για χρόνια κοιτάζοντας τον εαυτό της στον καθρέπτη έβλεπε την πιο άσχημη κοπέλα.

«Ρυτίδες μου σημάδευαν το πρόσωπο κάνοντάς με να μοιάζω στη μάγισσα της Χιονάτης. Η τουλάχιστον αυτό έβλεπα εγώ. Μόνο μετά από 11 χρόνια μου διέγνωσαν τη διαταραχή της σωματικής δυσμορφίας. Οι πρώτες ενδείξεις της δυσαρέσκειάς μου παρουσιάστηκαν όταν ήμουν 13 χρονών. Κοιταζόμουν στον καθρέπτη και έβλεπα το ζαρωμένο πρόσωπο ενός πολύ μεγαλύτερου ατόμου. Στα 15 άρχισα να φοβάμαι ότι θα χάσω τα μαλλιά μου και δεν χτενιζόμουν πια, από το φόβο ότι θα βλάψω τα λίγα που είχαν απομείνει. Τα μάτια μου φαίνονταν πολύ μικρά, μικροσκοπικά. Μια καταστροφή σε όλο το πρόσωπο. Έτσι, τρομαγμένη από την εξωτερική μου εμφάνιση, σταμάτησα να βγαίνω έξω. Δεν έβγαινα έξω αν δεν ήταν απολύτως απαραίτητο. Φοβόμουν ότι ο κόσμος με ... από όλες τις ατέλειές μου. Ήμουν παθιασμένη με το μακιγιάζ, μου φαινόταν ο μόνος σύμμαχός μου. Μόλις αποφοίτησα γράφτηκα σε μια σχολή αισθητικών. Πιθανότατα αυτές οι σπουδές δεν έκαναν τίποτα άλλο παρά να χειροτερέψουν τις διαταραχές μου διότι περνούσα το χρόνο μου ασχολούμενη με την εξωτερική μου εμφάνιση. Επαναλάμβανα στον εαυτό μου: γιατί ο κόσμος να έρθει να ζητήσει συμβουλές ομορφιάς από μία σαν κι εμένα; Η στροφή, η συνειδητοποίηση του προβλήματός μου ήρθε βλέποντας ένα ντοκυμαντέρ στην τηλεόραση. Άτομα φυσιολογικότατα, σε ορισμένες περιπτώσεις αναμφίβολα ελκυστικά, αφηγούνταν ότι ήταν πεπεισμένα ότι είχαν πολύ άσχημη εξωτερική εμφάνιση. Σκέφτηκα ότι μοιάζουν με μένα. Περνούν ότι περνάω κι εγώ. Έτσι ήρθε η διάγνωση και η θεραπεία».

Ένα διαδεδομένο πρόβλημα

Η ιστορία της Danielle προκάλεσε τόσο ενδιαφέρον επειδή μας κάνει να αναλογιστούμε μια διαταραχή η οποία, τουλάχιστον σε ορισμένα σημεία, αφορά ένα μεγάλο αριθμό ατόμων, κυρίως νεαρών και κοριτσιών.

Από μία έρευνα που έγινε σε φοιτητές πανεπιστημίου, για παράδειγμα, αναδείχθηκε ότι το 50% ανησυχεί υπερβολικά για την εξωτερική του εμφάνιση. Μεταξύ αυτών, το 25% παραδέχεται ότι αυτή η απογοήτευση επηρεάζει αρνητικά σε βάθος τα συναισθήματα και την καθημερινή ζωή.

Σίγουρα δεν αναφερόμαστε στην ασθένεια της Danielle, τη σωματική δυσμορφία, η οποία αφορά το 2-5% του πληθυσμού, αλλά για ένα πρόβλημα που στην κοινωνία της εικόνας είναι σημαντικό και σε ανάπτυξη.

Αναγνωρίστε τα σημάδια

Η περίπτωση της Danielle μπορεί να λειτουργήσει ως εμβληματική περίπτωση για να αναλύσουμε το φαινόμενο αυτό, ακόμα κι αν δεν μετατρέπεται σε ασθένεια. Είναι σημαντική η ηλικία που εκδηλώνει για πρώτη φορά την ενόχληση: 13-14 χρονών, την περίοδο που το σώμα μεταμορφώνεται και είναι εύκολο να μην αναγνωρίζει κανείς πια τον εαυτό του, να βιώνει άσχημα τις αλλαγές. Το κριτικό πνεύμα επικεντρώνεται περισσότερο σε ορισμένα σημεία από ότι σε άλλα: κυρίως στο πρόσωπο και έπειτα στο δέρμα, το οποίο ίσως έχει αρχίσει να έχει ακμή, στα μαλλιά και συχνά στην περίπτωση των κοριτσιών στο στήθος. Σχήματα και διαστάσεις φαίνονται ανησυχητικά. Η απογοήτευση, η οποία αρχίζει για παράδειγμα για το σχήμα της μύτης, με τον καιρό μπορεί να αλλάξει στόχο και να μετατεθεί σε άλλες ανατομικές λεπτομέρειες.

Τα καθησυχαστικά λόγια για την απόλυτα φυσιολογική εξωτερική εμφάνιση από γονείς και φίλους δεν χρησιμεύουν. Ακόμα κι αν το ελάττωμα δεν υπάρχει ή είναι πολύ μικρό, το άτομο βιώνει με δυσαρέσκεια το σώμα του και αυτή η δυσαρέσκεια είναι πραγματική. Έπειτα, σε γενικές γραμμές δεν ζητά επιβεβαίωση από όσους βρίσκονται κοντά του αλλά πηγαίνει να αναζητήσει τον εκάστοτε ειδικό που θα επέμβει στην εξωτερική του εμφάνιση: δερματολόγο, οδοντίατρο, γιατρό ή αισθητικό χειρούργο. Συχνά δεν ικανοποιείται από μία μόνο γνώμη ή από μία μόνο επέμβαση.

Γιατί είναι σε αύξηση;

Οι περιπτώσεις αληθινής ασθένειας στην πραγματικότητα είναι αρκετά σταθερές. Είναι μερικές πτυχές της δυσμορφίας που είναι όλο και πιο διαδεδομένες. Σίγουρα η προσοχή που δίνουμε στην εξωτερική εμφάνιση, τα πρότυπα ομορφιάς που μας προτείνονται (συχνά πραγματικά άπιαστα γιατί έχουν επεξεργαστεί στο κομπιούτερ) έχουν το δικό τους μερίδιο ευθύνης. Όπως και οι ολοένα και περισσότερες πιθανότητες να παραμείνει κανείς νέος και όμορφος. Μέσα σε όλα αυτά επισημαίνεται η αυξανόμενη ανασφάλεια, η χαμηλή αυτοεκτίμηση ιδίως των πιο νέων, η οποία οφείλεται εν μέρει στην ηλικία και εν μέρει ακόμη και στην οικονομική κρίση, τη συρρίκνωση των προοπτικών που βιώνουμε.

Αυτή η διαταραχή είναι ιδιαιτέρως διαδεδομένη στους ασθενείς που καταφεύγουν στην αισθητική χειρουργική, πλήττοντας το 15,7% των ασθενών που βρίσκονται στη λίστα αναμονής για κάποια αισθητική επέμβαση, ενώ άλλες έρευνες ανεβάζουν το ποσοστό τους στο 20%. Θα μπορούσαν όμως να θεραπευτούν με συμπεριφορική ψυχοθεραπεία και όχι με την πλαστική χειρουργική, γιατί αμέσως μετά εμφανίζεται άλλο ένα υποτιθέμενο σωματικό ελάττωμα, το οποίο απαιτεί μια δεύτερη, τρίτη, τέταρτη επέμβαση, ενώ ο φαύλος κύκλος σπάει με την αυτοκτονία.

Πότε πρέπει να ανησυχούμε;    

Μία από τις προφανείς ενδείξεις ότι η πάθηση έχει προχωρήσει είναι η υπερβολική χρήση του καθρέπτη και των αντανακλαστικών επιφανειών, όπως για παράδειγμα οι βιτρίνες. Και έπειτα αυτό που με τεχνικούς όρους αποκαλείται «αποφυγή». Το άτομο ξεκινά να αποφεύγει όλες τις περιστάσεις στις οποίες οι άλλοι θα έχουν την ευκαιρία να παρατηρήσουν όλα τα δυσάρεστα ελαττώματά του. Η πιο απλή λύση είναι ο περιορισμός της κοινωνικότητάς του: βγαίνει μόνο όταν είναι απολύτως απαραίτητο, με ελάχιστο φως, αργά τη νύχτα ή καμουφλάρεται με τη βοήθεια καπέλου, γυαλιών, φουλαριού ή μακιγιάζ.

Μετά, αν έχει τη δυνατότητα, το άτομο προσπαθεί να αλλάξει τα σημεία που θεωρεί ενοχλητικά, απευθυνόμενο στην αισθητική χειρουργική. Όλο και πιο συχνά χωρίς να μένει ικανοποιημένο από τα αποτελέσματα. Στην περίπτωση που συναντά έναν σοβαρό ειδικό, ίσως αυτή είναι μια ευκαιρία για να καταλάβει ότι το πρόβλημα είναι ψυχολογικής φύσεως. Μάλιστα σε μερικά ιατρικά κέντρα ή αισθητικής χειρουργικής προβλέπεται η παρουσία ενός ψυχολόγου ή το άτομο υποβάλλεται σε ψυχολογικά τεστ για να επιβεβαιωθούν τα πραγματικά του κίνητρα.

Τα τεστ για τον εντοπισμό της ενδεχόμενης διαταραχής

Οι πρώτοι που έφτιαξαν ψυχολογικά τεστ για να ερευνήσουν τα πραγματικά κίνητρα όποιου υφίσταται μία επέμβαση ιατρική ή αισθητικής χειρουργικής με σκοπό τις προοπτικές του και κυρίως τη συναισθηματική του σταθερότητα είναι οι Αμερικανοί.

-Το ξεκίνημα έγινε από τις ασφαλιστικές εταιρείες, για να προστατευθούν σε εκείνες τις περιπτώσεις στις οποίες ο πελάτης δεν ήταν ικανοποιημένος και ζητούσε τις ζημιές, ακόμα και όταν από μια καθαρά τεχνική άποψη η επέμβαση ήταν απόλυτα επιτυχημένη.

-Πρόκειται για τεστ αξιολόγησης που γίνονται υπό τη μελέτη του ειδικού, μετά από την τυπική συνέντευξη και την προκαταρκτική επίσκεψη. Το βασικό πακέτο προβλέπει τεστ αυτοεκτίμησης της ψυχολογικής κατάστασης, της σωματικής δυσαρέσκειας, στα πιο χαρακτηριστικά σημεία της προσωπικότητας.

-Για να δώσουμε κάποιο παράδειγμα, ζητείται από το άτομο να προσδιορίσει αν είναι σωστές ή λάθος μερικές δηλώσεις του τύπου: «υποφέρω από χαμηλή αυτοεκτίμηση», «θυμώνω εύκολα», «κριτικάρω των εαυτό μου». Ή να εξηγήσει αν είναι ικανοποιημένο από το πρόσωπό του, το σωματικό του βάρος, το σωματότυπό του.

-Η συλλογή των στοιχείων διαρκεί περίπου είκοσι λεπτά. Στη συνέχεια τα τεστ αποστέλλονται στον ψυχίατρο, ο οποίος σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα βγάζει το προφίλ του ατόμου διασταυρώνοντας όλα τα στοιχεία. Με αυτό τον τρόπο αξιολογεί αν είναι σωστό να κάνει την επέμβαση, αν είναι καλύτερα να την αναβάλει ή αν το άτομο πρέπει πρώτα να αποσαφηνίσει μερικές ανασφάλειές του. (Ακόμα και στις σπάνιες περιπτώσεις που διαγνωστεί η διαταραχή της σωματικής δυσμορφίας σήμερα τα θεραπευτικά εργαλεία που είναι διαθέσιμα –από την ψυχοθεραπεία ως τα φάρμακα- είναι πολύ πιο αποτελεσματικά).

-Τα παραπάνω δεν είναι ένας τρόπος για να δαιμονοποιήσουμε τις επεμβάσεις. Αν το σωματικό ελάττωμα υπάρχει, απειλεί τη σιγουριά του ατόμου και μπορεί να βελτιωθεί, οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι δεν έχουν πρόβλημα να δώσουν το οκ. Είναι σημαντικό όμως να έχει υπόψη του το άτομο ότι υπάρχουν ανασφάλειες, δυσκολίες με το σύντροφο, επαγγελματικές απογοητεύσεις, εσωτερικές συγκρούσεις που καμιά ωραία μυτούλα από μόνη της δεν μπορεί να επιλύσει.


Πηγή: ygeia-evexia.gr

Image courtesy of By graur codrin at FreeDigitalPhotos.net